Zatürre riskini azaltmak için aşıların güncel tutulması ve günlük hijyen alışkanlıkları önem taşıyor. Memorial Göztepe Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü'nden Prof. Dr. Dildar Duman, 12 Kasım Dünya Zatürre Günü dolayısıyla erken belirtileri ve hastalıktan korunmak için uygulanabilecek beş önlemi anlattı.
Belirtiler her zaman ateş ve öksürükle ortaya çıkmıyor. Duman, özellikle ileri yaştaki kişilerde hastalığın bu şikâyetler belirginleşmeden gelişebileceğine dikkat çekti. "Ani dalgınlık, bilinç bulanıklığı, iştahsızlık, aşırı halsizlik ve günlük aktivitelerde belirgin azalma, zatürrenin ilk işaretleri arasında yer alabilir" diyen Duman, özellikle risk grubundaki kişilerin bu belirtileri yalnızca yaşlanmaya ya da yorgunluğa bağlamaması gerektiğini söyledi.
Zatürre (pnömoni), akciğer dokusunda bakteri, virüs veya daha nadiren mantarların yol açtığı bir enfeksiyondur. İleri yaştakiler, küçük çocuklar, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve kronik hastalığı bulunanlar hastalığı daha ağır geçirebilir. Duman'a göre erken tanı, uygun tedavi ve korunma önlemleri ciddi komplikasyonların önlenmesinde rol oynuyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026'da yayımladığı verilerde, zatürrenin de içinde bulunduğu alt solunum yolu enfeksiyonları dünya genelindeki önde gelen ölüm nedenleri arasında yer alıyor. Hastaneye yatış ve ciddi komplikasyon riski özellikle 5 yaş altındaki çocuklar, 65 yaş üzerindekiler ve kronik hastalığı olanlarda daha yüksek.
Belirtiler yalnızca öksürük ve ateş olmayabilir
Öksürük, ateş, balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve belirgin halsizlik sık görülen belirtiler arasında. İleri yaştaki kişilerde yüksek ateş ya da belirgin öksürük olmadan da zatürre gelişebilir. Öksürük ve nefes darlığının yanında genel durumda açıklanamayan bir kötüleşme yaşanırsa tıbbi değerlendirme gerekiyor. Ciddi solunum sıkıntısı, dudaklarda veya ciltte morarma ya da bilinç değişikliği halinde acil tıbbi yardım alınmalı.
Grip ve COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonları da zatürreye yol açabiliyor. Pnömokok aşısı, pnömokok bakterisinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağlıyor. RSV ise özellikle bebeklerde, ileri yaştakilerde ve bazı kronik hastalıkları bulunanlarda ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabiliyor. Pnömokok, influenza ve COVID-19 aşılarının yanı sıra RSV aşısı da uygun kişilere hekim değerlendirmesiyle önerilebiliyor. Duman, "Aşıların tüm zatürre türlerini önlemediği unutulmamalı" ifadesini kullandı.
Günlük yaşamda uygulanabilecek beş önlem
Aşı takvimi yaşa, kronik hastalıklara ve kişisel risk durumuna göre hekimle değerlendirilmelidir. Sigara ve elektronik sigaradan uzak durmak, tütün dumanına maruz kalmamak da solunum yollarının korunmasına yardımcı olabilir. Elleri sabun ve suyla düzenli yıkamak, özellikle öksürme, hapşırma ve ortak yüzeylere dokunma sonrasında enfeksiyon etkenlerinin yayılma riskini azaltır. Su ve sabun bulunmadığında uygun el antiseptikleri kullanılabilir.
Kapalı ortamları düzenli havalandırın. Kalabalık ve yeterince havalandırılmayan yerlerde solunum yoluyla yayılan enfeksiyon etkenlerine maruz kalma riski artabilir. Mümkün olduğunda kalabalıktan kaçınmak ve iç ortam havasını temiz tutmak gerekir. KOAH, astım, diyabet, kalp yetmezliği ve kronik böbrek hastalığı gibi rahatsızlıklarda düzenli takip, tedaviyi aksatmama ve hekim önerilerine uyma önem taşıyor. Yeterli ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku da genel sağlığı destekliyor.
Solunum yolu enfeksiyonlarının bir bölümü virüslerden kaynaklanır ve antibiyotikler virüslere karşı etkili değildir. Gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişmesine ve yan etkilere yol açabilir. Zatürre şüphesinde belirtileri, muayene bulgularını ve gerekli tetkikleri hekim değerlendirerek antibiyotik gerekip gerekmediğine ve uygun tedaviye karar verir.
