İnternette ve sosyal medyada sıkça karşılaşılan online psikolojik testler, ruhsal durum hakkında fikir verebilse de uzmanlara göre tek başına tanı koymak için yeterli değil. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi'nden klinik psikologlar, bu testlerin ancak tarama ve farkındalık aracı olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Online psikolojik testler neden tanı koydurmaz?
Klinik Psikolog Çiğdem Demirsoy, bir testin bilimsel kabul edilebilmesi için geçerlik, güvenirlik ve standardizasyon çalışmalarından geçmiş olması gerektiğini söyledi. Demirsoy'a göre, geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış testler dahi tek başına tanı koyma aracı değil; buna karşın doğru kullanıldığında tanı ve tedavi sürecine katkı sağlayabiliyor.
Demirsoy, internette yapılan test sonuçlarına bakarak depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk, narsisizm veya DEHB gibi tanılar koymanın doğru olmadığını belirtti. "Bir testin çok paylaşılması ya da profesyonel görünümde olması onun bilimsel olduğu anlamına gelmez" dedi.
Tanı sürecinde hangi bilgiler dikkate alınıyor?
Demirsoy, psikolojik tanının yalnızca test sonucuna göre konulmadığını, klinik görüşme, belirtilerin süresi, kişinin yaşamına etkisi, kişisel ve aile öyküsü ile gerektiğinde farklı değerlendirme araçlarının birlikte ele alındığını anlattı. Öz bildirim ölçeklerinin uzman değerlendirmesi olmadan eksik veya yanıltıcı olabileceğini de ekledi.
Klinik Psikolog Yasemin Yalçın da "Narsist misin?", "DEHB olabilir misin?" ya da "10 soruda kişilik tipini öğren" gibi içeriklerin önemli bir bölümünün bilimsel kriterleri taşımayabileceğine dikkat çekti. Yalçın, "Online testler bazı ipuçları verebilir ama tanımızı söylemez" ifadelerini kullandı.
Uzmanlara göre ne zaman başvurulmalı?
Demirsoy, testlerde çıkan sonucun "kesin tanı" değil, "bir uzmanla görüşmeye değer" şeklinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Günlük yaşamda belirgin sıkıntı, belirtilerin sürmesi veya artması, işlevselliğin etkilenmesi halinde profesyonel destek alınmasının önemli olduğunu vurguladı.
Yalçın ise uzun süren yoğun mutsuzluk veya kaygı, uyku ve iştah değişiklikleri, belirgin dikkat ve konsantrasyon güçlüğü, ilişkilerde ya da iş/okul yaşamında ciddi bozulma ve kontrol edilmekte zorlanılan düşünce veya davranışlar varsa test sonucundan bağımsız olarak bir uzmana başvurulması gerektiğini söyledi.
