UZZK Başkanı Dr. Mustafa Tan, Türkiye'de zeytinde rekor rekolte bekliyor. 2026/27 sezonu için 4 milyon 30 bin ton zeytin öngörülürken dip zeytinlerin ve engebeli alanlardaki seyrek ağaçların toplanmaması, zeytinyağı üretiminin tahmin edilen 588 bin tona ulaşmasını riske atıyor.
Öngörülen rekoltenin 1 milyon 163 bin tonu sofralık zeytine ayrılacak. Kalan yağlık zeytinden elde edilecek üretim tahminleri gerçekleşirse Türkiye, zeytinyağında İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yükselecek. Tan'ın çağrısı, "Zeytinde krizi fırsata çevirebiliriz."
Üretim maliyetleri alım fiyatlarının üzerinde
Fiyat farkı üreticiyi endişelendiriyor. Bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50-70 lira, zeytinyağının maliyeti ise 240-280 lira aralığında. Piyasada sıradan zeytin için kilogram başına 20-35 lira, zeytinyağı için 170-200 lira alım fiyatı veriliyor. Tan'a göre bu fiyatlar artan maliyetleri karşılamıyor.
Yere dökülen dip zeytinlerin yaklaşık yüzde 30-40'ı ile engebeli arazilerdeki seyrek ağaçların ürününün toplanamama riski bulunuyor. Zeytinyağı randımanı normalde 1/5 düzeyindeyken bu yıl 1/6-10 aralığında. Toplanmayan ürünler dalında ya da yerde kalırsa rekoltenin yüzde 30 ila 50 oranında daha düşük gerçekleşebileceği uyarısı yapan Tan, rekor beklenen sezonda hasat döneminin "yok yılı" gibi geçebileceğini dile getirdi.
Üreticiye destek ve ihracat için öneriler
Tan, üretim risklerini azaltmak ve iç tüketimi artırmak için çeşitli adımlar sıraladı. Avrupa Birliği müktesebatına uyum çerçevesinde zeytinyağına kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytine 20 avro sent fark ödemesi yapılmasını ve ihracatçılara dökme, fason işlenen ve 1-5 kilogram arası ambalajlı ürün ihracatı için daha önceki uygulamadaki gibi ton başına 100, 300 ve 750 dolara kadar iade verilmesini önerdi.
Tan, zeytinyağı fiyatının maliyetin altına düştüğü İspanya'daki gibi kooperatifler aracılığıyla belirli miktarda stoklama yardımı sağlanmasını önerdi. Avrupa Birliği'ne gümrük ve vergiden muaf ihracat kontenjanının 100 ton olduğunu, Tunus'un kontenjanının ise 56 bin 400 ton seviyesinde bulunduğunu belirterek Türkiye'nin AB ile yaptığı taviz anlaşmaları kapsamında kontenjanının en az Tunus'un seviyesine çıkarılmasını, Türki cumhuriyetlere ve ikili ticari ilişkilerin güçlü olduğu benzeri ülkelere devlet eliyle satış ya da takas mekanizmalarının işletilmesini istedi.
İç tüketimi artırmak için hükümetin zeytinyağı ve sofralık zeytinin faydalarını anlatan kamu spotları hazırlaması da öneriler arasında.
