Diyabet, böbreklerde belirti vermeden ilerleyen hasara ve ileri evrede diyaliz ya da nakil ihtiyacına yol açabiliyor. Türkiye'de 20-79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon kişi diyabetle yaşıyor. Hastalığın böbrekler üzerindeki etkisi erken kontrolleri öne çıkarıyor.
Dünya genelinde 850 milyon kişi böbrek hastası
Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun (IDF) 2025'te yayımladığı 11. Diyabet Atlası'na göre Türkiye, Avrupa Bölgesi'nde diyabetli yetişkin sayısının en yüksek olduğu ülke. Milyonlarca kişinin hastalığından habersiz olabileceği belirtiliyor. Uluslararası Nefroloji Derneği'nin (ISN) verileri ise dünya genelinde 20 yaş ve üzerindeki yaklaşık 850 milyon yetişkinin kronik böbrek hastalığıyla yaşadığını gösteriyor. Hastalığın yetişkinlerde görülme sıklığı yüzde 14,2'ye ulaşırken yılda yaklaşık 1,48 milyon kişi bu nedenle hayatını kaybediyor.
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, böbreklerdeki küçük damarlara zarar vererek kanı süzme işlevini bozabiliyor. Hasar ilerlediğinde kronik böbrek hastalığı gelişebiliyor ve ileri evrelerde diyaliz ya da böbrek nakli gerekebiliyor.
Erken hasar idrar ve kan testleriyle saptanabiliyor
Böbrek hasarı başlangıçta belirti vermeyebilir. Kişi kendini iyi hissederken hastalık ilerleyebilir. İdrarda albümin görülmesi erken hasarın işaretlerinden biri kabul ediliyor. Böbreklerin süzme kapasitesi ise kandaki kreatinin değerinden hesaplanan tahmini glomerüler filtrasyon hızıyla (eGFR) değerlendiriliyor. Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, "Böbrek hastalıkları gibi bazı sağlık sorunları, kişi kendini iyi hissederken sessizce ilerleyebiliyor. Bu nedenle sağlığımızı korumak için hastalanmayı beklememeli, düzenli kontrolleri günlük yaşamımızın bir parçası haline getirmeliyiz" dedi.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Endokrinoloji, Metabolizma ve Diyabet Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Durcan, diyabet vakalarının yüzde 90'ından fazlasının aşırı kilo ve hareketsizlikle ilişkili Tip 2 diyabet olduğunu anlattı. Yüksek tansiyon, fazla kilo ve sigara da böbrek hasarını hızlandırabiliyor. Türkiye'de hemodiyalize yeni başlayan hastaların yaklaşık beşte ikisinde böbrek yetmezliğinin temel nedeni diyabet.
Durcan, diyabetli kişilerin yılda en az bir kez idrarda albümin/kreatinin oranı ile kanda kreatinin ölçümü yaptırmasını önerdi. Erken tanı alanlarda kan şekeri ve tansiyon kontrolü ile böbrek koruyucu tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Şekerli içeceklerden uzak durmak, fazla kilonun yüzde 5-10'unu vermek, fiziksel aktivite ve sigarayı bırakmak da korunma adımları arasında. Dünya Diyabet Günü'nün bu yılki temasını hatırlatan Durcan'ın çağrısı şöyle: "Diyabet erken fark edildiğinde böbrekler korunabilir, geç kalındığında ise kaybedilen böbrek fonksiyonu geri gelmez. Kan şekerinizi ölçtürün, diyabetiniz varsa böbreklerinizi her yıl kontrol ettirin".
