Zayıflama iğneleri kullananlarda kilo kaybı kaslardan da gerçekleşebiliyor. Bir çalışmada, katılımcılar verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini ilacı bıraktıktan sonraki bir yıl içinde geri aldı. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Merve Bayram, tedavide kas kütlesinin korunması ve beslenme düzeninin önemine dikkat çekiyor.
Kaybın yüzde 25-40'ı yağsız doku olabilir
Araştırmalarda, kullanılan ilaca bağlı olarak ortalama yüzde 15 ila 20 kilo kaybı görülüyor. Geniş çaplı bir araştırmada, kalp-damar hastalığı olan kişilerde ilaçlardan birinin kalp krizi ve inme gibi ciddi olayların riskini azalttığı da saptandı. Ancak hızlı kilo kaybında yağsız doku kaybı riski var. Bayram'a göre kaybedilen ağırlığın yaklaşık yüzde 25-40'ı yağsız dokudan oluşabiliyor. Direnç egzersizi ve yeterli protein alınmadığında bu oran artabiliyor.
Kas kaybı metabolik hızı, insülin duyarlılığını ve kemik sağlığını etkileyebiliyor. İleri yaşlarda düşme ve kırık riskini de etkileyebiliyor. Bayram, tartıdaki düşüşe rağmen kişinin yağlı ve güçsüz kalabildiği duruma "sarkopenik obezite" denildiğini söylüyor. Yüzdeki yağ dokusunun kaybı yanakların çökmesine ve yüz hatlarının keskinleşmesine yol açabilir. "Yüzde gördüğümüz şeyin bir benzeri uyluk ve gövde kaslarında da yaşanabiliyor. Oradaki değişimi ise ayna göstermiyor."
Günlük enerji alımı 500 ila bin kalori azalabiliyor
İştahın baskılanması, enerji alımının yanı sıra besin çeşitliliğini de azaltabiliyor. Günlük enerji alımı 500 ila bin kalori düşebilir. Et, kuru baklagil ve sebze tüketmek zorlaşınca yeterli protein almak da güçleşebilir. Porsiyonların küçülmesi demir, B12 vitamini, folat, kalsiyum ve lif alımını yetersiz bırakabilir. Hızlı kilo kaybı safra taşı riskini artırabilir. Halsizlik ve saç dökülmesi de beslenme eksiklikleri açısından değerlendirilmelidir.
Doz artırımı dönemlerinde bulantı, kusma, kabızlık ve karın ağrısı görülebiliyor. Tekrarlayan kusma nedeniyle su içemeyenlerin veya şiddetli, geçmeyen karın ağrısı yaşayanların gecikmeden tıbbi yardım alması gerekiyor. İlaç bırakıldığında iştah geri dönerken uzun süre düşük enerji alımı metabolik hızı ve kas kütlesini azaltmış olabilir. Bayram, bu durumda kilo kontrolünün zorlaşabileceğine ve vücut kompozisyonunun olumsuz etkilenebileceğine dikkat çekiyor.
Yeme davranışları da izlenmeli
İştahın ilaçla baskılanması bazı kişilerde aşırı kısıtlama, öğün atlamayı başarı sayma ve açlık-tokluk sinyallerine güvenin azalması gibi davranışları tetikleyebilir. İlaç bırakıldığında iştahın artmasıyla tıkınırcasına yeme ve kontrol kaybı da görülebilir. Bayram, özellikle ergenler ve genç kadınlarda tedavi öncesi yeme bozukluğu taraması yapılmasını ve tedavi boyunca yeme davranışlarının izlenmesini öneriyor.
"İlaç iştahı azaltır ama ne yiyeceğimizi belirlemez." Bayram, tedaviye başlamadan önce hekim değerlendirmesi, ilk günden itibaren diyetisyen takibi ve kişiye uygun bir beslenme planı gerektiğini belirtiyor. Yeterli protein, sıvı ve lif alımıyla kasları çalıştıran egzersizlerin desteklenmesi ve bulantı veya kabızlık gibi şikâyetlere göre öğünlerin düzenlenmesi öneriliyor. Kilo koruma planı hedef kiloya ulaşıldığında değil, tedavinin başlangıcında yapılmalı.
