Yaşlı bireylerde görülen yutma bozukluğu, çoğu zaman "yaşlılıktandır" denilerek önemsenmiyor. Ancak Prof. Dr. Ömer Erdur, yemek yerken öksürme, boğaz temizleme ihtiyacı ve açıklanamayan kilo kaybının yaşlanmanın doğal sonucu olmayabileceğini söyledi.
Yutma güçlüğü neden ciddiye alınmalı?
Liv Hospital Kulak Burun Boğaz Uzmanı Prof. Dr. Ömer Erdur, yutma mekanizmasının yaş ilerledikçe zayıflayabildiğini belirtti. Tıpta disfaji olarak adlandırılan bu durumun, özellikle ileri yaşlarda yaşam kalitesini düşürmenin yanı sıra aspirasyon zatürresi, yetersiz beslenme ve sıvı kaybı gibi ciddi sorunlara yol açabileceğini vurguladı.
Erdur, yemek sırasında ortaya çıkan öksürük, boğulma hissi, seste değişiklik ya da öğünlerin giderek uzamasının yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu gibi görülmemesi gerektiğini ifade etti. Erken fark edilen yutma bozukluğunun, hastanın güvenli beslenmesi açısından önemli kazanımlar sağlayabileceğini söyledi.
Akciğer enfeksiyonu ve aspirasyon riski
Prof. Dr. Ömer Erdur'a göre yutma bozukluğunun en önemli risklerinden biri, yiyecek ya da sıvıların yemek borusu yerine soluk borusuna kaçması. Aspirasyon olarak tanımlanan bu durum, özellikle ileri yaştaki kişilerde her zaman öksürükle kendini göstermeyebiliyor.
Akciğerlere ulaşan gıda, sıvı veya tükürüğün tekrarlayan enfeksiyonlara ve aspirasyon zatürresine neden olabileceğini belirten Erdur, bu enfeksiyonların hastaneye yatış gerektirebilecek ciddi sağlık sorunları oluşturabileceğini kaydetti.
"Özellikle yemek veya su içerken ortaya çıkan tekrarlayan öksürük kesinlikle göz ardı edilmemeli" diyen Erdur, bazı hastalarda gıdanın solunum yoluna kaçmasının belirgin bir öksürük olmadan da gerçekleşebileceğini söyledi.
Yaşlılarda yutma bozukluğu belirtileri
Yutkunurken takılma, öksürme veya boğulma korkusu yaşayan yaşlı bireylerin zamanla yemek yemekten kaçınabildiğini anlatan Prof. Dr. Ömer Erdur, bunun kilo kaybı, yetersiz beslenme ve kas kaybına yol açabileceğini ifade etti. Su içerken öksüren kişilerin sıvı tüketimini azaltmasının da dehidratasyona zemin hazırlayabileceğini söyledi.
Tablet veya kapsül yutmakta zorlanan hastaların ilaçlarını aksatabildiğini belirten Erdur, yaşlı yakınlarında sık öksürme, boğulma hissi, yemek sonrası boğaz temizleme ihtiyacı, yutkunma sırasında ağrı, seste ıslak ya da hırıltılı değişiklik, gıdanın boğazda takılması hissi ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerin değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yutma bozukluğu nasıl değerlendirilir?
Prof. Dr. Ömer Erdur, yutma güçlüğünün ayrıntılı hasta öyküsü ve klinik değerlendirme sonrasında farklı yöntemlerle incelenebildiğini söyledi. Videofloroskopik yutma çalışması ve endoskopik yutma değerlendirmeleriyle sorunun hangi aşamada yaşandığının belirlenebildiğini aktardı.
Değerlendirme sonucunda hastaya uygun gıda ve sıvı kıvamının belirlendiğini, doğru pozisyon, baş-boyun pozisyonlandırma teknikleri, yutma egzersizleri ve hastaya özgü terapi yöntemlerinin uygulanabildiğini ifade etti. Altta yatan nedene göre tıbbi veya cerrahi tedavilerin de gündeme gelebileceğini belirtti.
Erdur, "Yutma bozukluğu yaşlılığın kaçınılmaz bir sonucu değildir. Önemli olan belirtileri erken fark etmek ve doğru değerlendirmeyi yapmaktır" dedi.
Yaşlı bireylerin yemeklerini sürekli yarım bırakmasının her zaman iştahsızlık anlamına gelmeyebileceğini söyleyen Erdur, sofrada kalan yemeklerin, su içerken ortaya çıkan öksürüğün ve giderek uzayan öğün sürelerinin bir uyarı işareti olabileceğini kaydetti.
