14 Kasım Dünya Diyabet Günü'nde Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin erken tanısı ve tedavisine ilişkin açıklamalarda bulundu. Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü'nden Güney, hastalığın yalnızca şeker tüketimine bağlanamayacağını anlattı.
"Tatlı yemiyorum, diyabet olmam gibi bir düşünce doğru değil." Tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları etkili olabiliyor. Hastalık zayıf kişilerde de görülebiliyor. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkıyor ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değil.
Diyabetle yaşayanların sayısı 830 milyonu aştı
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre diyabetle yaşayanların sayısı, 1990'da yaklaşık 200 milyonken 2022'de 830 milyona ulaştı. Hastalık erken dönemde belirti vermeden ilerleyebilir. Kan şekeri yüksekliği zaman içinde damarları ve organları etkileyerek kalp ve damar hastalıkları, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme kaybı ve sinir hasarı riskini artırabilir.
Aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı ve sürekli yorgunluk diyabetin belirtileri arasında. Bulanık görme, geç iyileşen yaralar, tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları da hastalığa işaret edebilir. El ve ayaklarda uyuşma, diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkili olabilir. Tip 2 diyabet bazen hiçbir belirti vermeden ilerler.
Çocuklarda belirtiler gecikmeden değerlendirilmeli
Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı görüldüğünde değerlendirme geciktirilmemeli. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma eklenirse doktora başvurulması gerekiyor. Tip 2 diyabet, özellikle obezitesi bulunan çocuklarda ergenlik döneminde ortaya çıkabiliyor. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabiliyor.
Ailesinde diyabet bulunanlar, bel çevresinde yağlanması olanlar ve gebelikte diyabet geçirenler daha fazla risk taşıyor. Yüksek tansiyon, kan yağlarındaki bozukluk ve polikistik over sendromu da risk değerlendirmesinde dikkate alınıyor. Obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanması diyabet artışında etkili.
Prediyabet her zaman diyabete dönüşmüyor
Risk taşıyan kişiler, şikâyetleri olmasa da hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve son birkaç aylık ortalamayı gösteren HbA1c testiyle değerlendirilebilir. Prediyabette kan şekeri normalden yüksektir ancak diyabet sınırına ulaşmamıştır. Uygun beslenme, düzenli hareket ve fazla kiloların verilmesi tip 2 diyabeti önleyebilir veya geciktirebilir.
Tedavi. Diyabetin türüne, kişinin yaşına, kilosuna, kan şekeri düzeyine ve diğer hastalıklarına göre belirleniyor. Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket tedavinin temelini oluştururken gerektiğinde ilaç veya insülin kullanılıyor. Tip 1 diyabetliler için insülin yaşam boyu gerekli. Tip 2 diyabette ise kişinin ihtiyacına göre kullanılabiliyor. Bitkisel ürünler ve besin takviyeleri hekim önerisi olmadan ilaçların yerine geçmemeli. Kan şekeri düzelse bile ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalı. Tansiyon ve kolesterolün yanı sıra göz, böbrek ve ayak kontrolleri de düzenli yapılmalı.
