Alzheimer kan testi alanındaki gelişmeler, özellikle p-tau217 ölçümüyle hastalığın biyolojisinin belirlenmesine tanı desteği sağlıyor. Memorial Şişli Hastanesi Nöroloji Bölümü'nden Prof. Dr. Özlem Güngör Tunçer, bu testlerin her unutkanlık şikayetinde tarama amacıyla kullanılmaması gerektiğini bildirdi.
Alzheimer belirtileri nelerdir?
Demans; hafıza, dil, dikkat, yön bulma ve karar verme gibi bilişsel işlevlerin günlük yaşamı bozacak düzeyde gerilemesiyle ortaya çıkıyor. Demansın en sık nedeni ise Alzheimer hastalığı olarak gösteriliyor.
Yaşla birlikte zaman zaman isim unutmak ya da bir eşyanın yerini hatırlayamamak tek başına demans anlamına gelmiyor. Ancak unutkanlığın artması ve günlük yaşamı etkilemesi; aynı soruyu kısa aralıklarla tekrar etme, yakın dönemdeki olayları unutma, tanıdık yerde kaybolma, para veya ilaç yönetiminde zorlanma, kelime bulma güçlüğü ile kişilik ve davranış değişiklikleri değerlendirme gerektiren belirtiler arasında bulunuyor.
Ani başlayan bilinç bulanıklığında ise enfeksiyon, ilaç yan etkisi, metabolik sorun veya inme gibi acil nedenlerin araştırılması gerektiği belirtildi.
p-tau217 kan testi Alzheimer tanısında ne sağlıyor?
Alzheimer tanısı; hasta öyküsü, yakınlarından alınan bilgiler, nörolojik muayene ve bilişsel değerlendirmeyle başlıyor. Gerektiğinde bilişsel testler, kan tahlilleri ve beyin MR görüntülemesiyle unutkanlığa yol açabilecek diğer hastalıklar da araştırılıyor.
Fosforile tau proteinlerini, özellikle de p-tau217 düzeyini ölçen kan testleri, beyindeki Alzheimer patolojisinin belirlenmesine yardımcı olabiliyor. Ancak Prof. Dr. Tunçer, tüm testlerin tanısal doğruluğunun aynı olmadığını; sonuçların şikayetler ve muayene bulgularıyla birlikte uzman hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yeterli tanısal doğruluğu gösterilmiş bazı testler uygun hastalarda kullanılabilirken, bazı kişilerde PET veya beyin-omurilik sıvısı incelemesi gibi ek yöntemlere ihtiyaç duyulabiliyor.
Yeni Alzheimer tedavileri ve korunma yolları
Anti-amiloid tedaviler, beyinde biriken amiloid proteinlerini hedefleyerek hastalığın ilerlemesini mütevazı fakat ölçülebilir biçimde yavaşlatmayı amaçlıyor. Bu uygulamaların hastalığı ortadan kaldırmadığı, kaybedilen belleği geri getirmediği ve her Alzheimer hastası için uygun olmadığı belirtildi.
Bu tedaviler, hastalık biyolojisi doğrulanmış Alzheimer hastalığına bağlı hafif bilişsel bozukluk veya hafif demans evresindeki uygun hastalarda değerlendiriliyor. Tedavi öncesi beyin MR'ı, kanama riski ve antikoagülan kullanımı incelenirken, süreçte ödem veya küçük kanamalarla görülebilen ARIA değişiklikleri için MR takibi yapılıyor.
Prof. Dr. Tunçer, demans riskini tamamen ortadan kaldıran bir yöntem bulunmadığını belirterek hipertansiyon, yüksek LDL kolesterol, diyabet, sigara, obezite ve hareketsizliğin kontrolünü önerdi. 2024 Lancet Demans Komisyonu'na göre yaşam boyunca müdahale edilebilir 14 risk faktörü, dünya genelindeki demans vakalarının yaklaşık yüzde 45'i ile ilişkili olabilir.
