Alzheimer hastalığının yalnızca unutkanlıkla ortaya çıkmadığı, belirtiler görülmeden yaklaşık 15-20 yıl önce beyinde biyolojik olarak başladığı belirtildi. Medicana Çamlıca Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Hilal Taştekin Toz, erken tanının ve yeni biyobelirteçlerin hastalığın yönetiminde önemli rol oynadığını söyledi.
Alzheimer belirtileri neden geç ortaya çıkıyor?
Uzm. Dr. Hilal Taştekin Toz, Alzheimer'ın toplumda çoğunlukla unutkanlıkla özdeşleştirildiğini ancak hastalığın klinik belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce beyinde başlayan ilerleyici bir süreç olduğunu ifade etti. Bellek kaybı, unutkanlık ve günlük yaşamı etkileyen bilişsel bozuklukların ise beyindeki biyolojik değişikliklerin oldukça geç dönemlerinde görülebildiğini belirtti.
Toz, "Başka bir ifadeyle hastalık, kişi belirgin bir unutkanlık yaşamaya başlamadan yıllar önce beyinde gelişmeye başlayabilir" dedi.
Tanıda biyobelirteçler ve yeni dönem
2024 yılında güncellenen uluslararası tanı kriterleriyle birlikte Alzheimer hastalığının yalnızca klinik belirtiler üzerinden değil, biyolojik belirteçlerle de tanımlanabildiğine dikkat çeken Toz, uygun hastalarda amiloid PET görüntülemesi, beyin omurilik sıvısında amiloid beta ve tau proteinlerinin değerlendirilmesi ve özellikle p-tau 217 temelli kan plazması biyobelirteçlerinin erken tanıya imkan sağlayabildiğini söyledi.
"Biyobelirteçlerdeki gelişmeler, Alzheimer hastalığının diğer demans türlerinden ayrılmasına ve doğru tanı yaklaşımının oluşturulmasına önemli katkı sağlıyor. Erken biyolojik tanı, gelecekte uygulanabilecek kişiye özel tedavilerin de temelini oluşturuyor" diyen Toz, hastalığa yaklaşımın artık yalnızca belirtileri yönetmekten, biyolojik süreci daha erken dönemde anlamaya doğru değiştiğini vurguladı.
Risk faktörleri ve korunma yolları
Alzheimer hastalığının kesin nedeninin henüz tam olarak bilinmediğini söyleyen Toz, ileri yaş, aile öyküsü, APOE 4 genetik varyantı ve Down sendromunun değiştirilemeyen risk faktörleri arasında yer aldığını aktardı. Hipertansiyon, diyabet, obezite, yüksek kolesterol, sigara kullanımı, fiziksel hareketsizlik, işitme kaybı, depresyon, sosyal izolasyon, uyku bozuklukları ve kafa travmalarının ise kontrol edilebilir risk faktörleri olduğunu belirtti.
Toz, düzenli fiziksel egzersiz, Akdeniz tipi beslenme, tansiyon, diyabet ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigara kullanılmaması, düzenli ve kaliteli uyku, zihinsel olarak aktif kalma ve sosyal yaşamın sürdürülmesinin beyin sağlığı için önemli olduğunu söyledi. Son yıllarda zona aşısı ile demans riski arasındaki ilişkiye yönelik araştırmaların da dikkat çektiğini, özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireylerde uygulanan rekombinant zona aşısının demans gelişme riskini azaltabileceğini düşündüren çalışmalar bulunduğunu ifade etti.
Unutkanlık hangi durumda ciddiye alınmalı?
Her unutkanlığın Alzheimer anlamına gelmediğini vurgulayan Toz, yeni şeyler öğrenmekte zorlanma, aynı soruları sık sık tekrarlama, yakın zamanda yaşanan olayları unutma, ilaçları veya randevuları sürekli unutma, para hesabı yapmakta zorlanma, daha önce iyi bilinen yerlerde yönünü şaşırma, kelime bulmakta zorlanma, kişilik veya davranışlarda belirgin değişiklikler yaşama ve günlük yaşam aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyma durumlarında nöroloji uzmanına başvurulmasını önerdi.
Toz, "Erken tanı, hem hastanın hem de ailesinin yaşamını kolaylaştıran en önemli adımlardan biri. Alzheimer artık yalnızca unutkanlıkla tanımlanan bir hastalık değil. Erken biyolojik tanı yöntemleri, gelişen biyobelirteçler ve hastalığın biyolojik mekanizmalarını hedefleyen yeni tedavi araştırmaları sayesinde Alzheimer'a bakışımız köklü biçimde değişiyor. Bugün hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmasa da erken tanı, risk faktörlerinin kontrolü, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve uygun hasta takibiyle yaşam kalitesinin korunmasına ve hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılmasına katkı sağlanabilir" dedi.
Son olarak "Beyin sağlığını korumak genç yaşlarda başlayan bir yaşam biçimidir. Erken farkındalık, erken tanı ve koruyucu yaklaşımlar Alzheimer ile mücadelede en güçlü araçlarımızdır" ifadelerini kullandı.
