TBMM Dilekçe Komisyonu bünyesinde kurulan alt komisyonun raporuna göre, Türkiye'de 6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 13,8'i akran zorbalığına maruz kalıyor. İşlevsel zorluk yaşayan çocuklarda bu oran yaklaşık yüzde 27'ye çıkarken, çocukların yaklaşık yüzde 80'inin günde üç saatten fazla ekran karşısında olduğu bildirildi.
Akran zorbalığı okuldan dijital dünyaya taşındı
Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, zorbalığın artık yalnızca okul bahçesiyle sınırlı olmadığını, siber zorbalıkla birlikte eve ve çocuğun odasına kadar uzandığını söyledi. Tarhan, "Siber zorbalıkta okulun kapısı kapanmıyor. Telefon çocuğun cebinde olduğu için tehdit, hakaret, ifşa ve dışlama eve, hatta çocuğun odasına kadar geliyor." dedi.
Tarhan'a göre zorbalıkla mücadelede yalnızca ceza yeterli değil. "Akran zorbalığının karşısına akran nezaketini koymak gerekir. Akran zorbalığının ilacı empatik iletişimdir." ifadelerini kullandı.
Raporda öne çıkan veriler
Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Komisyonu bünyesinde kurulan İlköğretim ile Ortaöğretim Kurumlarında Akran Zorbalığının Araştırılması ve Alınabilecek Önlemlerin Belirlenmesi Alt Komisyonu'nun tutanak ve sunumlarından derlenen raporda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) sunumları ile TÜİK Türkiye Çocuk Araştırması verileri kullanıldı.
Rapora göre 6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 13,8'i zorbalığa uğruyor. En sık görülen biçim alay edilme olurken, çocukların yüzde 7,2'si kasıtlı biçimde sosyal gruplardan dışlanıyor, yaklaşık yüzde 4,4'ü ise fiziksel şiddete maruz kalıyor.
İşlevsel zorluk yaşayan çocuklarda zorbalık oranı yaklaşık yüzde 27'ye yükseliyor. Görme, duyma, yürüme, öğrenme, iletişim kurma veya öz bakım alanlarında güçlük yaşayan çocukların daha fazla hedef haline gelebildiği belirtiliyor.
Çocuklar zorbalığı çoğu zaman anlatmıyor
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, zorbalığın sıradan çocuk çatışmalarıyla karıştırılmaması gerektiğini vurguladı. Bir davranışın zorbalık sayılabilmesi için kasıtlı, tekrarlayıcı ve güç dengesizliği içermesi gerektiğini söyledi.
Tarhan, ailelerin ve öğretmenlerin çocuğun davranış değişikliklerine dikkat etmesi gerektiğini belirterek, okula gitmek istememe, sabah karın veya baş ağrısı, ders başarısında düşüş, içine kapanma, arkadaşlardan uzaklaşma, odasına kapanma, uyku ve iştah düzeninde değişiklik gibi işaretlerin önemine işaret etti.
"Çocuk çoğu zaman 'Bana zorbalık yapılıyor' diye gelip söylemez." diyen Tarhan, çocuğun sorgulanmak yerine birebir ve empatik biçimde dinlenmesi gerektiğini ifade etti.
Siber zorbalıkta güvenli alan daralıyor
Raporda dijital platformlar üzerinden tehdit, taciz, alay, iftira, siber şantaj ve mahremiyet ihlali yoluyla yapılan siber zorbalığa da yer verildi. Tarhan, sosyal medyanın zorbalığın seyirci kitlesini büyüttüğünü, bir alay ya da dışlama olayının kısa sürede çok daha geniş kitlelere ulaşabildiğini söyledi.
"Yüz yüze zorbalık çoğunlukla belirli bir fiziksel ortamda meydana gelir. Siber zorbalıkta okulun kapısı kapanmıyor." diyen Tarhan, tehdit ve hakaretin eve, hatta çocuğun odasına kadar ulaşabildiğini belirtti.
Raporda çocukların yaklaşık yüzde 80'inin günde üç saatten fazla ekran karşısında kaldığı, aşırı ekran kullanımının odaklanma zafiyeti ve öğrenilen bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılmasında sorunlarla ilişkilendirildiği de aktarıldı.
Dijital ebeveynlik ve akran nezaketi vurgusu
Prof. Dr. Tarhan, küçük yaşlarda ekran kullanımının sınırlandırılması gerektiğini, ergenlik döneminde ise yalnızca yasaklayıcı yaklaşımın yeterli olmayacağını söyledi. Hedefin dış denetimden iç denetime geçiş olması gerektiğini belirten Tarhan, anne ve babaların sınır koyarken bunun nedenini de anlatması gerektiğini ifade etti.
Raporda ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı ve sivil toplum iş birliğiyle yürütülen "Zorbalıktan Uzak Programı", 12-13 yaş grubunda akrandan akrana eğitim çalışmaları ve BTK'nın "siber nezaket" ile "akran nezaketi" odaklı çalışmaları da yer aldı.
Tarhan, "Akran zorbalığının karşısına akran nezaketini koymak gerekir. Akran zorbalığının ilacı empatik iletişimdir." diyerek sözlerini tamamladı.
