Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri yaptırdığı, araştırmacılar tarafından Moğolistan'ın Hotont kasabası yakınında tespit edildi.

Araştırma, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı ve öğretim üyesi Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in okuduğu, Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun 13'üncü yüzyılda yazdığı bir şiirdeki açıklama notuyla başladı. Kirilen, bilgiyi ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç'la paylaştı. Erkoç, "Yaptığımız çalışmalar sonucunda Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığını tespit ettik" dedi.

Şiirde Karakurum ve Kül Tigin Yazıtı'na mesafeler veriliyor
Erkoç'a göre Yelü Zhu, gençliğinde bölgeden geçmişti. Şairin babası, Cengiz Han'ın veziri Yelü Chucai'ydi. Şiirde, saray şehrinin Moğol başkenti Karakurum'un kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın ise güneybatısında bulunduğu bilgisi yer alıyor. Her iki nokta için de 35 kilometre mesafe verildi.

Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum'u Ögeday Kağan 1230'lu yıllarda kurdu. Erkoç, şiirdeki notun bu kuruluşun bölgedeki eski bir geleneğin devamı olduğuna işaret ettiğini düşünüyor. Çince "gong" saray, "cheng" ise şehir anlamına geliyor. Erkoç'a göre ifade, surlarla çevrili bir yerleşimi anlatıyor.

Yapı izlerinin hangi döneme ait olduğu bilinmiyor
Uydu görüntülerinde Hotont çevresinde yapı izleri görüldü ancak bunların Bilge Kağan'ın sarayına ait olup olmadığı henüz bilinmiyor. Erkoç, kesin değerlendirme için bölgede yüzey araştırması yapılması ve gerekirse kazıya başvurulması gerektiğini, bu konuda girişimlerde bulunacaklarını söyledi.

Ordu Balık ya da Karabalgasun adıyla bilinen Uygur başkenti, araştırılan noktaya yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta. Erkoç, Göktürklerin ardından Uygurların da bölgede hüküm sürdüğünü ve Orhun Vadisi'nde 50 civarında yerleşim tespit edildiğini aktardı. Hunlardan itibaren Türk ve bozkır devletlerinin idare merkezi olan bölgede, Çin kaynaklarındaki "Göktürkler göçebeydi" şeklindeki genellemelerin durumu tam yansıtmadığını belirtti.

Çin hanedan yıllıklarında Bilge Kağan'ın surlarla çevrili bir başkent ve Budist ile Taoist tapınaklar yaptırmak istediği, danışmanı Tonyukuk'un ise hareketli yaşamın avantajını kaybetme ve şehrin düşman eline geçmesi riskine karşı çıktığı anlatılıyor. Erkoç, bu anlatının Göktürk yazıtlarında yer almadığını ve Çin kaynaklarındaki bilgilere tarihçilerle dilcilerin kuşkuyla yaklaştığını söyledi. Buna rağmen Bilge Kağan'ın daha sonra şehri yaptırmış olabileceğini değerlendiriyor. Erkoç'a göre eski Türk şehircilik tarihine ilişkin bilgiler "belki on yıllar içerisinde" değişebilir.