Balıkesir'in Ayvalık ilçesine bağlı Mutluköy'de, kökleri 3-4 bin yıl öncesine uzanan taş baskı yöntemiyle zeytinyağı üretiliyor.


Geleneği ailesinden devralan 6. dönem muhtarı ve çiftçi Erdinç Tügen, üretimin ilk aşamasını şöyle anlattı: "Taşa zeytinimizi atıyoruz. Taşa attıktan sonra taş dönüyor ve zeytin tanesini öğütüyor, hamur haline getiriyor."


Taşlar eskiden hayvan gücüyle döndürülüyordu
Taş baskı yönteminde zeytinler çekirdekleriyle birlikte granit taşlar arasında ezilerek hamur haline getiriliyor. Tügen'in dedesinden babasına, kendisine ve çocuklarına aktarılan üretim geleneğinde, taşlar eskiden hayvan gücüyle döndürülüyordu. Elektriğin geldiği 1930'lu ve 40'lı yıllarda sistem makineleşti ancak temel yöntem değişmedi. Hamur çullara alınıp baskı altında sıkıştırılıyor ve ısıl işlem ya da kimyasal kullanılmıyor. Yağ sudan hafif olduğu için 5 dakika sonra yüzeye çıkıyor ve üstten alınabiliyor.


Tügen, taş baskıda zeytinin çekirdeğiyle birlikte ezilmesinin çekirdekteki antioksidanların yağa karışmasını sağladığını söylüyor. Isıl işlem görmeyen yağda zeytinin vitamin, mineral, antioksidan ve diğer önemli bileşikleri korunuyor. Taze sıkılmış doğal meyve suyuna benzettiği taş baskı yağında, kontinü sistemlere kıyasla 1 kilogram yağ elde etmek için daha fazla zeytin kullanılabiliyor. Tügen'e göre verim ve maliyet farkı fiyata yansıyor.